Archif misol : Ebrill 2014

Oriel: Llwybr Cadog

Llwybr Cadog

cadog

Man cychwyn: Gwesty Tŷ Dderw (SH 505858)
Ar y daith: Gary, Mari, Ifan, Lyn, Ceri, Ed, Rhys, Megan a Nel
Amser: Dydd Sadwrn 26 Ebrill, 2014: 1400 – 1545
Tywydd: Braf gydag ambell gawod
Pellter:  4 milltir

Yn ogystal â Llwybr yr Arfordir, mae sawl cylchdaith cerdded ar yr ynys sydd wedi eu henwi ar ôl gwahanol seintiau Celtaidd Ynys Môn a ‘da ni wedi bwrw ati i geisio cwblhau’r rhain yn ogystal â’r Llwybr Arfordirol … ia, dwi’n gwybod fod un her yn ddigon i’r rhan fwyaf o bobl!

Ger Moelfre, mae dau o’r llwybrau, sef Cadog a Gallgo, ac mae’r ddau yn arwain i wahanol gyfeiriadau o Draeth Lligwy. Ond yn hytrach na pharcio ar y traeth, penderfynom ni gychwyn – a gorffen – ein taith ar hyd llwybr Gallgo ym mhentref Moelfre er mwyn cael peint a chips ar y diwedd!

Ar ôl parcio, gyda chaniatâd y perchnogion,  ym maes parcio Gwest Tŷ Dderw dyma droi i’r dde ar y ffordd fawr allan o Moelfre hyd nes cyrraedd y cylchfan a throi i’r chwith gan anelu am Gromlech Lligwy a Thraeth Lligwy.

Yn anffodus, mae’r cymal cyntaf o’r daith yn teithio ar hyd lôn fechan gymharol brysur … dwi’n dweud “yn anffodus” gan fod ambell i yrrwr yn mynd ar wib i lawr am y traeth sy’n golygu fod rhaid i gerddwyr fod yn ddigon effro.

Mae’n bechod fod y gyrrwyr yn mynd ar cymaint o gyflymder gan eu bod nhw, o’r herwydd, yn methu Cromlech Lligwy – bedd sydd wedi ei dyllu i mewn i’r graig a’i gorchuddio gan garreg fawr – yn dyddio o tua 2500CC.

Pan gloddiwyd y safle ym 1909 darganfyddwyd nifer o weddillion o’r cyfnod Neolithig. Ac mae mwy o weddillion hanesyddol i’w gweld ychydig ymhellach i lawr y ffordd wrth basio Din Lligwy, sef cytiau caeëdig sy’n dyddio o’r cyfnod Rhufeinig, ac adfeilion hen Gapel Lligwy.

Wedi cyrraedd Traeth Lligwy, mae modd eistedd a chael panad a chacen o’r cwt tê ar y traeth, cyn troi tua’r dwyrain yn ôl am Moelfre … ac o fan hyn ymlaen does dim rhaid poeni am Gwyndaf Evans a’i gyfeillion gan eich bod chi bellach ar Lwybr yr Arfordir.

Mae’r llwybr yn troellio’n llythrenol, bron, ar hyd yr arfordir gan sicrhau rhai o olygfeydd mwyaf trawiadol yr holl Lwybr Arfordirol draw ar draws Bae Lerpwl.

Wrth agosáu at gofeb llong y Royal Charter, mae hi’n anodd credu, ar ddiwrnod braf o Wanwyn, bod llong wedi’i ddryllio ar y creigiau yma mewn storm enbyd ym mis Hydref 1859 gyda dros 400 o bobl yn boddi, ond mae sawl stori a sawl llongddrylliad yn perthyn i greigiau peryglus Moelfre.

Wedi cyrraedd cyrion pentref Moelfre, mae arwyddion Llwybr y Seintiau yn eich cyfeirio i’r dde tuag at y pentref ond mae’n werth dilyn y Llwybr Arfordirol i’r chwith tuag at Swnt a Phorth yr Ynys er mwyn gweld y cerflun newydd a thrawiadol sy’n rhan o Brosiect Celf ac Amgylcheddol y Swnt.

Ac wrth gerdded i lawr y llwybr o’r Swnt tuag at ganol y pentref … a’r peint cyntaf ‘na yn y Kinmel Arms … peidiwch, ‘da chi, ac osgoi’r llwybr sy’n arwain heibio i Wylfan Moelfre a cherflun godidog Dic Evans yn ogystal â’r cerflun newydd sy’n cofio llongdrylliad y Royal Charter.

Am gopïau o bamffledi Cylchdeithiau’r Seintiau gyrrwch neges at angleseywalks@mentermon.com a ‘dwi’n siwr bydd y pobl hyfryd ym Menter Môn yn fwy na pharod i’w gyrru draw!

Oriel: Pontrhydybont i Rhosneigr

Pontrhydybont i Rhosneigr

bont-rhosneigr

Man cychwyn: Pontrhydydbont (SH 279 783)
Ar y daith: Gary
Amser: Dydd Mercher 9 Ebrill, 2014: 1115 – 1350
Tywydd: Braf … ond hynod o fwdlyd!
Pellter:  10 milltir

Gan fy mod i yn cael diwrnod i’r brenin ar ddydd Mercher, dyma benderfynu gwblhau darn o’r llwybr sydd, yn llythrennol, ar stepen drws ty ni.

Yn rhyfedd ddigon, er byw mor agos i’r darn o’r llwybr sy’n rhedeg o Bontrhydybont i Rhosneigr, dwi erioed wedi’w chrwydro o’r blaen, ac o weld y cymal cyntaf ohonni, efallai bod na reswm da pam nad oeddwn i wedi gwneud ychwaith!

Yn dilyn yr holl law dros y gaeaf ‘ma, mae’r cymal cyntaf o’r llwybr yn croesi cae fferm sy’n un o fwd a baw gwartheg, y math o fwd sy’n edrych yn ddigon cadarn … ond yr eiliad ‘da chi’n rhoi’ch pwysau i gyd ar un droed, mae’n cael ei lyncu gan y mwd!

Ar ôl goroesi’r baw, mae’r llwybr yn codi ar hyd y penrhyn ac yn arwain ar hyd y caeau tuag at amddiffynfa llifogydd Tyddyn-y-cob ger Y Fali. Mae modd troi yn ôl am Y Fali yn y fan yma a chrwydro’r llwybr o dan yr A55 a heibio i gaeau pêl-droed Parc Mwd er mwyn cwblhau cylchdaith digon hamddenol.

Ond anelu am Rhosneigr oeddwn i felly dyma godi dros y boncyn a’r ceffylau busneslud yn y cae.

Mae hi braidd yn aneglur pa bryd sydd angen troi i’r dde yn y fan hyn ond, yn y bôn, mae angen cyrraedd y gamfa a’r lôn fach sy’n arwain at fferm Glan Rhyd Isaf a’i charafanau.

Ar ôl pasio’r carafnau, mae ‘na gyfle i olchi’r baw gwartheg oddi ar eich esgidiau wrth groesi’r traeth cyn camu dros y gamfa a chroesi’r caeau unwaith eto tuag at Penrhyn-hwlad. Yn hytrach na chroesi ar draws y bae, mae angen amgylchynu’r gilfach trwy dwnel arallfydol sydd wedi’i greu gan y coed sydd, erbyn hyn, yn eu blodau.

Wrth gyrraedd diwedd y sarn, mae’n hawdd cymryd y llwybr anghywir yma gan nad yw arwyddion y Llwybr Arfordirol yn glir iawn. Mae ‘na lwybr cyhoeddus sy’n arwain i fyny heibio i fferm Ty’n y Ddôl, ond anwybyddwch y llwybr yma a dilynwch y llwybr i’r de-orllewin ar hyd yr arfordir.

Daw’r llwybr allan ger pen llain lanio maes awyr RAF Valley – yn wir, does dim modd mynd llawer agosach i’r llain lanio heb cael eich arestio!

Ar ôl colli’ch clyw wrth geisio tynnu llun awyren yn hedfan heibio, dylwch droi i’r dde a chroesi traeth Rhyd y Gari gan anelu am adeilad mawr gwyn Plas Cymyran. Mae’r llwybr yn troedio’r tir tu ôl i Blas Cymryan gan bod y traeth sy’n wynebu Ynys Cybi yn draeth preifat, ond mae’n haws croesi’r traeth os yw’r llanw allan nag ydyw ddringo’r creigiau tu ôl i’r Plas!

Mae darn difyra’r daith tu ôl i chi bellach a’r unig beth sydd at ôl yw’r daith ar draws Traeth Cymyran a Thraeth Crigyll … ond … ac mae’n “ond” pwysig, peidiwch ‘da chi a cheisio anelu’n syth am Rhosneigr ar draws y traeth.

Oni bai eich bod chi’n fodlon halio’ch trowsus dros eich pen-glin a gwlychu’n llwyr mae angen cadw i’r chwith wrth groesi Traeth Crigyll er mwyn dod at y bont sy’n croesi’r afon sy’n rhedeg ar draws y traeth ac i’r môr!

Unwaith eich bod chi dros yr afon ac ar ochr Rhosneigr o’r traeth gallwch anelu am gaffi hyfryd y Surf Café sydd uwchben y siop syrffio am banad a bechdan haeddianol!