Archif y blog

Oriel: Cylch y Garn

Oriel: Cylchdaith Sannan

 

Cylchdaith Sannan

sannan
Man cychwyn
: Maes Parcio Canolfan Ymwelwyr Llyn Alaw (SH 373855)
Ar y daith: Gary a Mari
Amser: Dydd Sadwrn 14 Chwefror, 2015: 1500 – 1715
Tywydd: Sych … ond gwlyb o dan draed
Pellter:  6 milltir

Penderfyniad munud olaf oedd y daith gerdded yma felly yn hytrach ‘na cherdded rhan o’r Llwybr Arfordirol dyma ddewis un o Gylchdeithiau’r Seintiau sydd yn fyrach ac felly’n haws i’w gwblhau cyn i olau dydd ddiflannu – rhywbeth pwysig i’w ystyried yn ystod mis Chwefror!

Mae dau o Gylchdeithiau’r Seintiau yn cychwyn ger Canolfan Ymwelwyr Llyn Alaw … neu’r hyn sy’n cael ei alw’n “Ganolfan Ymwelwyr”, gan mai cwt pren gyda’i ffenestri wedi’i chwalu ydi’r “Ganolfan” bondigrybwyll erbyn hyn … ond o leia’ mae’n le cyfleus i barcio’r car.

Wrth adael y maes parcio mae ‘na arwydd sy’n dangos mai troi i’r dde sydd ei angen ar gyfer Cylchdaith Sannan ac ymlwybro i lawr y lôn fechan. Gan mai cerdded y daith mewn cyfeiriad clocwedd oeddem ni, roedd angen anwybyddu’r arwydd llwybr i’r dde cyn cyrraedd Bodnolwyn Wen a pharhau heibio i Caergwrli a Bryn Sannan cyn troi ar hyd y llwybr gerdded ger bwthyn Bronwen.

Mae’r llwybr yn crwydro ar draws gaeau Bodnolwyn Groes ac os edrychwch tua’r gogledd ar ôl pasio’r ty fferm mae modd gweld cromlech Bedd Branwen … mae’n haws fyth os ‘da chi wedi cofio’ch binocwlars (!) … ond yn anffodus nid oes mynediad cyhoeddus i’r gromlech bellach.

Ar ôl croesi Afon Alaw a chyrraedd caeau Hen Bont mae’n bosib mynd ar goll gan fod fferm Hen Bont wedi ffensio’n gymharol ddiweddar ac mae’n anodd gweld fod y llwybr yn croesi’r cowt … ond wedi dweud hynny, roedd y ffermwr yn ddigon clên i ddod allan a dangos y llwybr i ni!

Ar ôl croesi’r cowt a throi i’r chwith, mae’r llwybr yn troi yn syth i’r dde ac mae’n bwysig cadw i’r dde o’r gwrych er mwyn croesi’r cae a chyrraedd y lôn … peidiwch, da chi, â cherdded trwy’r gors cyn sylwi eich bod wedi mynd y ffordd anghywir ac yna gorfod cerdded yn ôl trwy’r gors!

Er nad yw’n rhan o’r gylchdaith fach yma, mae’n sicr werth ailymuno â’r llwybr wrth gamu dros y gamfa i’r chwith er mwyn ymweld ag eglwys Sant Afran, Sant Ieuan a Sant Sannan.

Mae’r eglwys yn dyddio o’r 14eg Ganrif ond dyw hi heb ei defnyddio ers 1899 a bellach yn dod o dan ofal Cyfeillion Eglwysi Digyfaill. Yr hyn sy’n rhyfeddol, i mi beth bynnag, yw cymaint o Saesneg sydd i’w weld ar y cerrig beddi o ystyried mai beddi o’r 18fed a 19fed ganrif mewn eglwys fechan yng nghanol Ynys Môn ydi rhain.

Ar ôl ymweld â’r egwlys, trowch yn ôl ar hyd y llwybr at y lôn cyn troi i’r chwith tuag at Melin Llynnon.

Mae modd cerdded ymlaen at y Felin am banad a theisen … os ‘da chi’n mynd am dro ar ôl Mawrth 28 … a ddim ar ddydd Gwener (!) … ond troi tuag adref ar hyd y llwybr ger Tyddyn Falog oedden ni yn ei wneud.

Ar ôl croesi’r caeau a cowt fferm Marian, mae’r llwybr yn cyrraedd yn ôl i bentref Elim ac mae angen troi i’r chwith hyd nes dod at y llwybr, sy’n troi i’r dde heibio i fferm Glanalaw ac ar draws y caeau yn ôl i faes parcio Llyn Alaw.

Llwybr Cadog

cadog

Man cychwyn: Gwesty Tŷ Dderw (SH 505858)
Ar y daith: Gary, Mari, Ifan, Lyn, Ceri, Ed, Rhys, Megan a Nel
Amser: Dydd Sadwrn 26 Ebrill, 2014: 1400 – 1545
Tywydd: Braf gydag ambell gawod
Pellter:  4 milltir

Yn ogystal â Llwybr yr Arfordir, mae sawl cylchdaith cerdded ar yr ynys sydd wedi eu henwi ar ôl gwahanol seintiau Celtaidd Ynys Môn a ‘da ni wedi bwrw ati i geisio cwblhau’r rhain yn ogystal â’r Llwybr Arfordirol … ia, dwi’n gwybod fod un her yn ddigon i’r rhan fwyaf o bobl!

Ger Moelfre, mae dau o’r llwybrau, sef Cadog a Gallgo, ac mae’r ddau yn arwain i wahanol gyfeiriadau o Draeth Lligwy. Ond yn hytrach na pharcio ar y traeth, penderfynom ni gychwyn – a gorffen – ein taith ar hyd llwybr Gallgo ym mhentref Moelfre er mwyn cael peint a chips ar y diwedd!

Ar ôl parcio, gyda chaniatâd y perchnogion,  ym maes parcio Gwest Tŷ Dderw dyma droi i’r dde ar y ffordd fawr allan o Moelfre hyd nes cyrraedd y cylchfan a throi i’r chwith gan anelu am Gromlech Lligwy a Thraeth Lligwy.

Yn anffodus, mae’r cymal cyntaf o’r daith yn teithio ar hyd lôn fechan gymharol brysur … dwi’n dweud “yn anffodus” gan fod ambell i yrrwr yn mynd ar wib i lawr am y traeth sy’n golygu fod rhaid i gerddwyr fod yn ddigon effro.

Mae’n bechod fod y gyrrwyr yn mynd ar cymaint o gyflymder gan eu bod nhw, o’r herwydd, yn methu Cromlech Lligwy – bedd sydd wedi ei dyllu i mewn i’r graig a’i gorchuddio gan garreg fawr – yn dyddio o tua 2500CC.

Pan gloddiwyd y safle ym 1909 darganfyddwyd nifer o weddillion o’r cyfnod Neolithig. Ac mae mwy o weddillion hanesyddol i’w gweld ychydig ymhellach i lawr y ffordd wrth basio Din Lligwy, sef cytiau caeëdig sy’n dyddio o’r cyfnod Rhufeinig, ac adfeilion hen Gapel Lligwy.

Wedi cyrraedd Traeth Lligwy, mae modd eistedd a chael panad a chacen o’r cwt tê ar y traeth, cyn troi tua’r dwyrain yn ôl am Moelfre … ac o fan hyn ymlaen does dim rhaid poeni am Gwyndaf Evans a’i gyfeillion gan eich bod chi bellach ar Lwybr yr Arfordir.

Mae’r llwybr yn troellio’n llythrenol, bron, ar hyd yr arfordir gan sicrhau rhai o olygfeydd mwyaf trawiadol yr holl Lwybr Arfordirol draw ar draws Bae Lerpwl.

Wrth agosáu at gofeb llong y Royal Charter, mae hi’n anodd credu, ar ddiwrnod braf o Wanwyn, bod llong wedi’i ddryllio ar y creigiau yma mewn storm enbyd ym mis Hydref 1859 gyda dros 400 o bobl yn boddi, ond mae sawl stori a sawl llongddrylliad yn perthyn i greigiau peryglus Moelfre.

Wedi cyrraedd cyrion pentref Moelfre, mae arwyddion Llwybr y Seintiau yn eich cyfeirio i’r dde tuag at y pentref ond mae’n werth dilyn y Llwybr Arfordirol i’r chwith tuag at Swnt a Phorth yr Ynys er mwyn gweld y cerflun newydd a thrawiadol sy’n rhan o Brosiect Celf ac Amgylcheddol y Swnt.

Ac wrth gerdded i lawr y llwybr o’r Swnt tuag at ganol y pentref … a’r peint cyntaf ‘na yn y Kinmel Arms … peidiwch, ‘da chi, ac osgoi’r llwybr sy’n arwain heibio i Wylfan Moelfre a cherflun godidog Dic Evans yn ogystal â’r cerflun newydd sy’n cofio llongdrylliad y Royal Charter.

Am gopïau o bamffledi Cylchdeithiau’r Seintiau gyrrwch neges at angleseywalks@mentermon.com a ‘dwi’n siwr bydd y pobl hyfryd ym Menter Môn yn fwy na pharod i’w gyrru draw!