Archif y blog

Dic Evans, arwr y don

DSC_3988Ar ôl ymweld â Moelfre dros y Sul, a thynnu lluniau’r cerflun trawiadol o Dic Evans ger orsaf y Bad Achub, dwi’n credu fod hi’n werth nodi pwy yn union oedd yr arwr lleol yma.

Dic Evans, Moelfre, yw un o’r ychydig forwyr i ennill medal aur yr RNLI ddwywaith.

Roedd dŵr halen yn rhedeg trwy ei wythiennau gyda’i deidiau, ei dad a’i ewyrth i gyd yn aelodau o Fad Achub Moelfre ac ym 1954, ar ôl i’w ewyrth ymddeol, cafodd ei benodi’n gocsyn ar Fad Achub Moelfre.

Pedair mlynedd yn ddiweddarach cafodd Dic ei urddo â’i fedal aur cyntaf am achub criw llong y Hindlea. Ar 27 Hydref 1959 gyda gwyntoedd o dros 100 m.y.a. roedd yr Hindlea – llong 500 tunell – mewn peryg mawr o chael ei llusgo ar y creigiau ger Moelfre wrth iddi methu’n glir a dal ei hangor yn y gwynt.

Dim ond Dic a thri aelod arall o griw oedd wedi llwyddo i gyrraedd cwt y bad achub gan fod y llinellau ffôn wedi eu difrodi gan y storm a bu rhaid i aelod o griw y glannau fynd allan ar y môr yn y bad achub am y tro cyntaf.

Am awr a hanner, brwydrodd Dic gyda’r moroedd gwyllt wrth i’r Hindlea siglo’n frawychus o o ochr i ochr. Unwaith i’r criw dderbyn y gorchymyn i adael y llong, anwybyddodd Evans yr amgylchiadau erchyll i symud mor agos â phosib i’r llong a dwyn perswâd ar y criw i neidio i’r bad achub.

Yn ogystal â cheisio osgoi yr Hindlea, oedd yn cael ei thaflu o gwmpas gan y tonnau enfawr, cafwyd un eiliad ofnadwy pan dynnwyd y bad achub o dan y tonnau nes bod ei mast o dan ddŵr. Bu rhaid i Dic symud y bad achub o dan gysgod yr Hindlea ar 10 achlysur cyn gallu achub yr wyth aelod o griw, a 35 munud ar ôl i’r olaf neidio i’r bad achub, tarodd yr Hindlea yn erbyn y creigiau a’i chwalu’n deilchion.

Llwyddodd Dic i ennill ei ail fedal aur saithn mlynedd yn ddiweddarach ar ôl bod yn rhan o’r ymgyrch i achub criw y llong Groegaidd, Nafsiporos, oedd wedi colli pwer ac yn rhedeg yn hynod o agos at Ynysoedd y Moelrhoniaid.

Er i’r bad achub cael ei difrodi, llwyddodd Dic a’r criw o Murley Francis, Hugh Owen, Evan Owen, Huw Jones, William Maynard Davies, Capt David Jeavons a’i fab ei hun, David Evans, i achub 10 o’r criw gyda bad achub Caergybi yn achub pump aelod arall.

Pan ddaeth i ymddeol ym 1970, roedd bad achub Moelfre wedi achub 281 o fywydau yn ystod ei 50 mlynedd o wasanaeth.

Yn ogystal â’i ddwy fedal aur, cafodd Dic ei urddo â Medal Arian y Frenhines am ddewrder ar y môr ym 1960 a Medal yr Ymerodraeth Brydeinig ym 1969. Cafodd ei urddo’n aelod o Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd, 1978.